Białe certyfikaty dla firmy: krok po kroku, ile są warte i która data decyduje o wszystkim

Która data decyduje: dlaczego wniosek idzie przed umową z wykonawcą?

Świadectwo wydaje Prezes URE na wniosek podmiotu, który planuje rozpoczęcie prac. Przepis wprost mówi o planowaniu, a nie o zakończeniu inwestycji. Jeśli prace ruszyły przed dniem złożenia wniosku, URE odmawia przekazania informacji do rejestru, czyli prawa majątkowe w ogóle nie powstają. Rozpoczęcie dokumentuje się między innymi umową z wykonawcą robót albo zamówieniem urządzeń (art. 20 ust. 3 pkt 1 i art. 24 ust. 3 pkt 1 ustawy o efektywności energetycznej).

Wniosek składasz więc w kolejności: audyt, wniosek, dopiero potem umowa. Prezes URE ma 45 dni na wydanie świadectwa. Według przepisu o odmowie liczy się dzień złożenia wniosku, nie dzień wydania świadectwa, ale kto ma wątpliwości co do swojego harmonogramu, powinien zapytać URE przed podpisaniem czegokolwiek.

1. Wybierz przedsięwzięcie z wykazu. Katalog jest w art. 19 ustawy, a szczegółowy wykaz w obwieszczeniu ministra klimatu (M.P. 2021 poz. 1188).
2. Zleć audyt efektywności przed inwestycją. Pokazuje stan obecny, warianty i oszczędność w toe. Audytor musi mieć wymagane doświadczenie lub wykształcenie.
3. Złóż wniosek do Prezesa URE przed startem prac. Podajesz m.in. planowany termin rozpoczęcia i zakończenia oraz okres, w którym oszczędność będzie uzyskiwana.
4. Realizuj inwestycję. Umowę z wykonawcą podpisz po złożeniu wniosku.
5. Zleć audyt powykonawczy, jeśli oszczędność przekracza 100 toe rocznie. Jeśli wyjdzie inna niż w świadectwie, złóż wniosek o zmianę wartości świadectwa. Bez tego URE odmówi przekazania informacji do rejestru.
6. Zawiadom URE o zakończeniu prac z oświadczeniem i dokumentami rozpoczęcia i zakończenia. URE w 30 dni przekazuje informację podmiotowi prowadzącemu rejestr.
7. Sprzedaj prawa na giełdzie. Prawa powstają z chwilą zapisu świadectwa w rejestrze, który prowadzi giełda towarowa. Wpis i zmiany wpisu są płatne.

Co w zakładzie się kwalifikuje i jak duża jest skala?

Wykaz obejmuje ponad 100 rodzajów przedsięwzięć. Dla zakładu produkcyjnego najważniejsze są urządzenia procesowe, odzysk energii i izolacja. Z wykazu wyłączone są urządzenia w procesach energetycznych instalacji spalania objętych EU ETS, z wyjątkiem urządzeń potrzeb własnych. Poniżej zestawienie rodzajów przedsięwzięć z liczbą świadectw, które URE wydał w 2025 r.

• Co dominuje. Procesy przemysłowe to ok. połowa wolumenu świadectw (50,6% toe), odzysk energii ok. jedna piąta (20,1%).
• Sprężone powietrze. Wykaz wymienia je szczegółowo: sprężarki ze zmienną prędkością, osuszacze o niskim zużyciu, sterowniki nadrzędne, optymalizację ciśnienia i odzysk ciepła. Wycieki i odzysk ciepła opisuje tekst o sprężonym powietrzu.
• Skala jednego świadectwa. Średnie świadectwo z 2025 r. opiewało na ok. 147 toe. Z minimum 10 toe wynika, że drobne wymiany pojedynczych urządzeń zwykle się nie kwalifikują, a pakiet kilku działań w jednym wniosku już tak.
• Przeliczenie. 1 MWh = 0,08598 toe, więc 10 toe to ok. 116 MWh prądu rocznie (10 ÷ 0,08598). Audyt powykonawczy obowiązuje powyżej 100 toe, czyli ok. 1 163 MWh prądu rocznie.

Ile to jest warte: wycena na przykładzie sprężarek

Wartość świadectwa to oszczędność w toe, którą przepis liczy jako uzyskiwaną średnio w ciągu roku. Z art. 20–21 ustawy wynika, że wartości nie mnoży się przez liczbę lat i nie wydaje się świadectwa co roku za to samo przedsięwzięcie. To jednorazowa premia, nie renta. Jako punkt odniesienia do wyceny weź dane URE: w 2025 r. urząd wydał 1 330 świadectw na 195 851 toe, a łączna wartość praw wyniosła ok. 434 mln zł, czyli średnio ok. 2 216 zł/toe (wycena URE dla świadectw wydanych w 2025 r.). Swoją cenę sprzedaży sprawdzisz w notowaniach giełdowych w dniu sprzedaży.

Prawa kupują podmioty zobowiązane, głównie sprzedawcy energii elektrycznej, ciepła i gazu, którzy co roku muszą wykazać oszczędność równą 1,5% sprzedanej energii. Ustawa nie podaje daty końca systemu.

Pułapki: ekoprojekt, dotacja, audyty i zmiany w przepisach

Te pułapki obniżają wartość świadectwa albo zamykają do niego drogę. Sprawdź je, zanim zamówisz audyt.

• Ekoprojekt obniża oszczędność. Przy wymianie urządzenia objętego wymaganiami ekoprojektu przyjmuje się, że stara maszyna zużywała nie więcej niż minimum z ekoprojektu. Oszczędność liczysz od tego minimum, nie od faktycznego zużycia starego urządzenia. Dlatego wymiana bardzo wyeksploatowanej maszyny daje na papierze mniej toe, niż pokazują pomiary.
• Zmiana asortymentu to nie oszczędność. Audyt nie uzna jej jako sposobu na zmniejszenie zużycia energii. Oszczędność musi wynikać z pomiarów lub obliczeń dla tego samego procesu.
• Dotacja zabiera świadectwa albo je ogranicza. Świadectwo nie przysługuje przy premii termomodernizacyjnej. Przy pomocy inwestycyjnej nie przysługuje, jeśli świadectwo spowodowałoby przekroczenie dopuszczalnej pomocy publicznej (prawa wycenia się wtedy na 1 500 zł/toe). Przegląd programów znajdziesz w tekście o dotacjach dla firm produkcyjnych.
• Dwóch audytorów. Audyt przed i po inwestycji nie mogą być sporządzone przez tę samą osobę. Przy braku kwalifikacji audytora URE daje 30 dni na nowy audyt, inaczej wniosek zostaje bez rozpoznania. Różnice między audytami opisuje tekst o audycie energetycznym przedsiębiorstwa.
• Nieprawdziwe dane kosztują. Fałszywe informacje albo negatywna weryfikacja oszczędności oznaczają 5 lat zakazu składania wniosków i obowiązek umorzenia świadectw w nienależnej części.
• Zmiana prawa jest w drodze, ale to na razie projekt. Projekt ustawy UC77 (wersja z 23.10.2026) przewiduje m.in. jednostkową opłatę zastępczą 2 900 zł/toe w 2028 r., 3 800 w 2029 r. i 4 800 w 2030 r. oraz składanie wniosków przez elektroniczną platformę URE. Projekt nie obowiązuje i może się zmienić, więc nie planuj na nim ceny sprzedaży.

Od czego zacząć

Zacznij od harmonogramu zakupu, bo to on decyduje, czy w ogóle możesz złożyć wniosek.

1. Sprawdź, czy któraś z planowanych inwestycji (sprężarki, napędy, odzysk ciepła, izolacja pieców, oświetlenie hal) jest w wykazie z M.P. 2021 poz. 1188 i czy nie dotyczy procesów energetycznych instalacji objętych EU ETS.
2. Wstrzymaj podpisanie umowy z wykonawcą i zamówienie urządzeń. Do czasu złożenia wniosku do URE żadnego z tych dokumentów nie podpisuj.
3. Policz z grubsza oszczędność: pobór urządzeń przed i po, godziny pracy, przeliczenie 1 MWh = 0,08598 toe. Poniżej 10 toe rocznie (ok. 116 MWh prądu) wniosek nie ma sensu, chyba że łączysz kilka działań.
4. Zamów audyt efektywności energetycznej przed inwestycją u audytora, który nie wykona audytu powykonawczego. Z góry ustal, czy oszczędność przekroczy 100 toe.
5. Złóż wniosek do Prezesa URE, zaplanuj termin rozpoczęcia prac i dopiero potem podpisz umowę. Jeśli planujesz też dotację, sprawdź warunki jej łączenia ze świadectwami, zanim złożysz wniosek o dotację.