Audyt energetyczny przedsiębiorstwa: kto musi go zrobić, ile kosztuje i co się zmieni

Kto musi zrobić audyt: test dwóch lat obrotowych

Obowiązek ma przedsiębiorca z wyjątkiem mikro, małego i średniego (art. 36 ust. 1 ustawy o efektywności energetycznej). Średni przedsiębiorca to taki, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych miał średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz obrót netto do 50 mln euro lub sumę aktywów do 43 mln euro. Kto w żadnym z tych dwóch lat takich warunków nie spełnił, jest duży i audyt go dotyczy. Liczby w tabeli są przykładowe (obrót i aktywa w mln euro).

• Liczą się etaty. Pracowników liczysz w pełnych etatach, bez osób na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, opiekuńczych i wychowawczych. Według URE liczą się osoby zatrudnione na podstawie Kodeksu pracy, nie umów cywilnoprawnych.
• Euro po kursie NBP. Obrót i aktywa przeliczasz po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roku obrotowego.
• Grupa kapitałowa. Według URE każdą spółkę oceniasz osobno, bez badania powiązań z innymi firmami.

Co obejmuje audyt, kto go zrobi i kiedy zawiadomić URE?

Audyt to szczegółowe, potwierdzone obliczenia przedsięwzięć, które zmniejszą zużycie energii. Ustawa nie narzuca wzoru ani metodyki. Ministerstwo wskazuje, że można oprzeć się na ustawie, normach EN 16247 albo ISO 50001.

• Zakres. Przegląd zużycia w budynkach, instalacjach przemysłowych i transporcie, które łącznie odpowiadają za co najmniej 90% zużycia energii w firmie. Liczą się też obiekty najmowane.
• Dane. Aktualne, reprezentatywne i mierzone, a dla prądu także zapotrzebowanie na moc. Opłacalność ocenia się, o ile to możliwe, kosztem cyklu życia, nie samym okresem zwrotu. Dane z audytu przechowujesz 5 lat. Skąd wziąć pomiary, opisuje tekst o monitoringu zużycia energii.
• Kto wykonuje. Podmiot niezależny od firmy, z wiedzą i doświadczeniem w takich audytach, albo własny ekspert, który nie jest bezpośrednio zaangażowany w audytowaną działalność. Certyfikat dziś nie jest wymagany.
• Terminy. Co 4 lata. Firmy, które zrobiły pierwszy audyt w 2017 r., powtarzały go w 2021 i 2025 r., a następny przypada na 2029 r. Firma, która urosła później, staje się zobowiązana po sprawdzeniu kryteriów za dwa ostatnie lata obrotowe.
• Zawiadomienie URE. W 30 dni od audytu, najpóźniej do 31 grudnia roku, w którym musisz go zrobić, z informacją o możliwych oszczędnościach. Urzędowego formularza nie ma, ale URE udostępnia przykładowy wzór: dane firmy, wykonawca i data audytu oraz tabela przedsięwzięć ze średniorocznymi oszczędnościami w toe (1 toe to 11,630 MWh). Zawiadomienie wysyłasz pocztą albo składasz w kancelarii URE w Warszawie.
• Kara. Za nieprzeprowadzenie audytu Prezes URE może nałożyć karę do 5% przychodu z poprzedniego roku podatkowego. Uwzględnia zakres i powtarzalność naruszeń oraz możliwości finansowe firmy, a przy znikomym naruszeniu może odstąpić od kary, jeśli firma wykonała obowiązek, zanim URE się o nim dowiedział.
• Zwolnienie. Firma z certyfikowanym systemem zarządzania energią lub z EMAS nie robi osobnego audytu, jeśli w ramach systemu przeprowadzono taki audyt. Zawiadomienie URE składa mimo to; szczegóły w tekście o ISO 50001.

Audyt dla URE a dokument dla banku: trzy różne audyty

W polskim prawie „audyt energetyczny” oznacza trzy różne dokumenty. Każdy ma inną podstawę prawną, zakres i formę, więc audyt zrobiony dla URE nie zastąpi dokumentu, którego chce bank.

• Dla URE. Zawiadomienie z tabelą oszczędności w toe i dane z audytu do przechowania przez 5 lat.
• Dla banku. W gwarancji Ekomax BGK wymaga Dokumentu audytu energetycznego według własnego wzoru, a audyt przedsięwzięcia termomodernizacyjnego jest w nim obligatoryjny. Audyt przedsiębiorstwa z obowiązku URE go nie zastępuje.

Ile kosztuje audyt i co z niego wynika?

Cennika nie ma. Rządowy szacunek mówi, że koszt ustalają indywidualnie wykonawcy i wynosi od kilku do kilkuset tysięcy zł zależnie od wielkości firmy. W ocenie skutków projektu UC77 przyjęto średnio 100 tys. zł. Rząd wielkości pokazują trzy przetargi z Biuletynu Zamówień Publicznych.

• Zastrzeżenie. To duzi zamawiający z wieloma obiektami i flotą, a ogłoszenia nie mówią, czy kwoty są netto, czy brutto. Rozrzut ofert w jednym przetargu (TVP) pokazuje, że cena zależy od wykonawcy i zakresu. Firma z jednym zakładem powinna zapytać o ofertę kilku wykonawców.
• Finansowanie. Kredyt ekologiczny pokrywa 50% kosztu netto Dokumentu audytu (pomoc de minimis), a przy gwarancji Ekomax koszt audytu poniesiony nie wcześniej niż 12 miesięcy przed wnioskiem można refinansować z kredytu. Programy opisuje tekst o dotacjach dla firm produkcyjnych.
• Co z audytu wynika. Dziś ustawa nie każe wdrażać zaleceń: obowiązek kończy się na audycie, zawiadomieniu i przechowaniu danych. Wyjątek dotyczy firm z rekompensatami dla sektorów energochłonnych i z ulgami odbiorcy przemysłowego. Muszą zrealizować przedsięwzięcia z audytu o okresie zwrotu do 3 lat albo spełnić jeden z dwóch innych warunków ustawy.
• Gdzie szukać zaleceń. W zakładzie ze sprężarkami audytor policzy m.in. wycieki i zbyt wysokie ciśnienie; zobacz sprężone powietrze.

Projekt UC77: o obowiązku ma decydować zużycie energii

To projekt, nie obowiązujące prawo. Według stanu na 10.11.2026 projekt ustawy UC77 (wdrożenie dyrektywy 2023/1791) jest na etapie Komitetu do Spraw Europejskich i nie trafił do Sejmu, więc może się jeszcze zmienić. Dziś obowiązuje to, co opisano wyżej.

• Próg zużycia. Audyt co 4 lata dla firmy, której średnie całkowite zużycie energii finalnej z 3 lat przekroczyło 2,78 GWh i nie przekroczyło 23,61 GWh. Znika wyłączenie dla średnich firm, więc obowiązek obejmie ich część, a duże firmy o niskim zużyciu mogą z niego wypaść. Ocena skutków zakłada ok. 11,3 tys. firm.
• System zamiast audytu. Powyżej 23,61 GWh firma ma wdrożyć certyfikowany system zarządzania energią w 24 miesiące od wejścia ustawy w życie.
• Plan działań. W 90 dni od audytu plan z oszczędnościami i harmonogramem, opublikowany na stronie firmy do 31 marca następnego roku. Zawiadomienie URE w 120 dni, przez platformę efektywności energetycznej.
• Audytorzy. Audyt wykona wyłącznie osoba z certyfikatem. Przez 4 lata od wejścia przepisu uznawane mają być też audyty wykonane przez osoby spełniające dzisiejsze wymagania. Prezes URE co roku losowo zweryfikuje 5–10% audytów.

Od czego zacząć

Zacznij od ustalenia, w której jesteś grupie, i od jednej tabeli z faktur. Szerszy obraz oszczędności w fabryce znajdziesz w tekście jak obniżyć koszty w firmie produkcyjnej.

1. Sprawdź etaty, obrót i aktywa za dwa ostatnie lata obrotowe i porównaj z progami z pierwszej tabeli. Jeśli w żadnym z tych lat nie byłeś średni, jesteś duży.
2. Jeśli musisz zrobić audyt: ustal, kiedy był poprzedni, i zleć kolejny z zapasem. Zawiadomienie URE musi zostać złożone najpóźniej do 31 grudnia roku, w którym masz obowiązek.
3. Jeśli nie musisz: policz z faktur średnie zużycie wszystkich nośników energii z 3 lat w GWh i porównaj z 2,78 i 23,61 GWh. Pamiętaj, że to nadal tylko projekt.
4. Zbierz dane mierzone: faktury, odczyty z licznika i, jeśli masz, podliczniki największych odbiorów. Audyt obejmuje obiekty odpowiadające za co najmniej 90% zużycia.
5. Poproś o oferty kilku wykonawców i zapytaj, czy ich dokument będzie też potrzebny bankowi. Dokument audytu BGK ma osobny wzór.
6. Po audycie złóż zawiadomienie według wzoru URE, przechowuj dane 5 lat i sprawdź zalecenia ze zwrotem do 3 lat, jeśli korzystasz z rekompensat albo ulg.